महाभारत युद्ध मार्गशीर्ष शुक्ल १४ मा सुरु भयो र लगातार १८ दिनसम्म चल्यो। महाभारत युद्धको १८ दिनको कुन दिन के भयो यहाँ दिइएको छ…
पहिलो दिन:
युद्धको पहिलो दिन पाण्डव पक्षले ठूलो क्षति बेहोरेको थियो। शल्य र भीष्मले राजा विराटका छोराहरू उत्तर र श्वेतालाई मारे। भीष्मले धेरै पाण्डव सैनिकहरूलाई मारे। यो दिन कौरवहरूका लागि उत्साहजनक र पाण्डवहरूका लागि निराशाजनक थियो।
दोस्रो दिन:
दोस्रो दिन, पाण्डवहरूले कम महत्त्वपूर्ण क्षति बेहोरेका थिए। द्रोणाचार्यले धृष्टद्युम्नलाई धेरै पटक पराजित गरे। भीष्मले अर्जुन र श्रीकृष्णलाई धेरै पटक घाइते बनाए। भीष्मले हजारौं कलिङ र निषादलाई मारे। अर्जुनले भीष्मलाई खाडीमा राखे।
तेस्रो दिन:
तेस्रो दिन, भीष्मले घटोत्कचसँग मिलेर दुर्योधनको सेनालाई युद्धबाट धपाए। यसपछि, भीष्मले भयंकर नरसंहार मच्चाउँछन्। श्रीकृष्णले अर्जुनलाई भीष्मलाई मार्न आग्रह गर्छन्, तर अर्जुन उत्साहका साथ लड्न असफल हुन्छन्, जसले गर्दा श्रीकृष्ण आफैं भीष्मलाई मार्न हतारिए। त्यसपछि अर्जुनले उनलाई पूर्ण उत्साहका साथ लड्ने आश्वासन दिन्छन्।
चौथो दिन:
यस दिन कौरवहरूले अर्जुनलाई रोक्न सकेनन्। भीष्मले कौरव सेनामा विनाश मच्चाए। दुर्योधनले भीष्मलाई मार्न आफ्नो हात्ती सेना पठाए, तर भीष्मले घटोत्कचसँगै सबैलाई मारे। अर्जुन र भीष्मले भीष्मसँग भयंकर युद्ध गरे।
पाँचौं दिन:
युद्धको पाँचौं दिन, भीष्मले पाण्डव सेनामा आतंक मच्चाए। भीष्मलाई रोक्न अर्जुन र भीमले लडे। सत्यकिले द्रोणाचार्यलाई खाडीमा राखे। भीष्मले सत्यकिलाई भाग्न बाध्य पारे।
छैटौं दिन:
यस दिन पनि दुबै पक्षबीच भयंकर युद्ध भयो। दुर्योधन क्रोधित नै रहे, तर भीष्मले उनलाई आश्वासन दिइरहे र पञ्चाल सेनालाई नष्ट गरे।
सातौं दिन:
सातौं दिन, अर्जुनले कौरव सेनामाथि प्रभुत्व जमाउँछन्। धृष्टद्युम्नले युद्धमा दुर्योधनलाई पराजित गर्छन्, र अर्जुनका छोरा इरावाले विन्द र अनुविन्दलाई पराजित गर्छन्। दिनको अन्त्यसम्ममा, भीष्मले पाण्डव सेनामाथि प्रभुत्व जमाउँछन्।
आठौं दिन:
आठौं दिन भीष्मले पाण्डव सेनामाथि प्रभुत्व जमाउन जारी राख्छन्। भीष्मले धृतराष्ट्रका आठ छोराहरूलाई मार्छन्, र राक्षस अलम्बुषले अर्जुनका छोरा इरावणलाई मार्छन्। घटोत्कचले आफ्नो जादुले दुर्योधनलाई पीडा दिन्छन्। त्यसपछि, भीष्मको आदेशमा, भागदत्त घटोत्कचले भीम, युधिष्ठिर र अन्य पाण्डव सैनिकहरूलाई पछि धकेल्छन्। दिनको अन्त्यसम्ममा, भीष्मले धृतराष्ट्रका नौ जना छोराहरूलाई मार्छन्।
नवौं दिन:
नवौं दिन, दुर्योधनले भीष्मलाई कर्णलाई युद्धमा ल्याउन आग्रह गर्छन्। भीष्मले उनलाई आश्वासन दिन्छन् कि उनी कृष्णलाई हतियार उठाउन बाध्य पार्नेछन् वा पाण्डवहरू मध्ये एकलाई मार्नेछन्। युद्धमा भीष्मलाई रोक्न, कृष्णले आफ्नो प्रतिज्ञा तोड्छन् र हतियार उठाउँछन्। यस दिन, भीष्मले पाण्डव सेनाको अधिकांश भागलाई नष्ट गर्छन्।
दशौं दिन:
यस दिन, कृष्णको आदेशमा, पाण्डवहरूले भीष्मलाई मार्ने उपाय माग्छन्। भीष्मको सल्लाह पालना गर्दै, अर्जुनले शिखण्डीलाई अगाडि पठाउँछन् र भीष्मलाई बाणले वर्षा गर्छन्। अर्जुनका तीरहरूले भीष्मलाई बाणको शय्यामा सुतिरहेछ छोड्छन्।
एघारौं दिन:
एघारौं दिन, कर्ण युद्धमा प्रवेश गर्छन्। कर्णको अनुरोधमा, द्रोणाचार्यलाई सेनापति नियुक्त गरिन्छ। दुर्योधन र शकुनि द्रोणलाई भन्छन् कि यदि युधिष्ठिरलाई पक्राउ गरियो भने, युद्ध समाप्त हुनेछ। अर्जुनले दुर्योधनको योजना सफल हुनबाट रोक्छन्। कर्णले पाण्डव सेनालाई पनि ठूलो क्षति पुर्याउँछन्।
बाह्रौं दिन:
युधिष्ठिरलाई कब्जा गर्न, शकुनि र दुर्योधन अर्जुनलाई युधिष्ठिरबाट टाढा पठाउन सफल हुन्छन्, तर अर्जुन समयमै आइपुग्छन् र उनलाई कब्जाबाट बचाउँछन्।
तेह्रौं दिन:
यस दिन, दुर्योधनले राजा भगदत्तलाई अर्जुनसँग लड्न पठाउँछन्। भगदत्तले भीमलाई पराजित गर्छन् र अर्जुनसँग लड्छन्। श्रीकृष्णले भगदत्तको वैष्णवास्त्र आफैंमा लिएर अर्जुनको रक्षा गर्छन्। अर्जुनले भगदत्तको आँखाको पेटी भाँचिदिन्छन्, उनलाई अन्धा बनाउँछन्। अर्जुनले यस अवस्थामा उनलाई मार्छन्। यस दिन द्रोणले युधिष्ठिरको लागि चक्रव्यूह सिर्जना गर्छन्, जुन कसरी तोड्ने भन्ने अभिमन्युलाई मात्र थाहा हुन्छ, तर उनले सकेनन्। युधिष्ठिरले भीम र अरुलाई अभिमन्युसँग पठाउँछन्, तर जयद्रथले चक्रव्यूहको प्रवेशद्वारमा ती सबैलाई रोक्छन्। अभिमन्यु मात्र प्रवेश गर्न सफल हुन्छन्। उनी एक्लै सबै कौरवहरूसँग लड्छन् र मारिन्छन्। आफ्नो छोरा अभिमन्युको अन्यायपूर्ण मृत्यु देखेर, अर्जुनले भोलिपल्ट जयद्रथलाई मार्ने प्रतिज्ञा गर्छन्, र यदि त्यसो गर्न सकेन भने, अग्नि समाधिद्वारा आत्महत्या गर्ने प्रतिज्ञा गर्छन्।
चौधौं दिन:
अर्जुनको मृत्यु हुने बारेमा सुनेपछि, कौरवहरूले जयद्रथलाई बचाउन योजना बनाउँछन्। द्रोणले उनलाई बचाउन सेनाको पछाडि लुकाउँछन्। यद्यपि, भगवान कृष्णले सूर्यास्त गरेको कारण, जयद्रथ देखा पर्छन् र अर्जुनद्वारा मारिन्छन्। यस दिन द्रोणले द्रुपद र विराटलाई मार्छन्।
पन्ध्रौं दिन:
यस दिन, पाण्डवहरूले द्रोणाचार्यलाई अश्वत्थामाको मृत्यु भएको विश्वास दिलाउन छल गर्छन्, जसले गर्दा द्रोण समाधिमा प्रवेश गर्छन्। यस अवस्थामा धृष्टद्युम्नले द्रोणको टाउको काटेर उनको हत्या गर्छन्।
सोह्रौं दिन:
यस दिन, कर्णलाई कौरव सेनापति नियुक्त गरिन्छ। उसले पाण्डव सेनामा विनाश ल्याउँछ। कर्णले नकुल र सहदेवलाई पराजित गर्छन्, तर कुन्तीलाई दिएको वाचाको कारणले उनीहरूलाई मार्दैनन्। भीमले दुशासनलाई मार्छन् र उनको छातीबाट उनको रगत पिउँछन्।
सत्रौं दिन:
सत्रौं दिनमा, कर्णले भीम र युधिष्ठिरलाई पराजित गर्छन्, तर कुन्तीलाई दिएको वाचाको कारणले गर्दा उनीहरूलाई मार्दैनन्। युद्धको क्रममा, कर्णको रथको पाङ्ग्रा जमिनमा अड्किन्छ। कर्ण पाङ्ग्रा लिन तल ओर्लिन्छन्, र त्यही क्षणमा, भगवान कृष्णको आदेशमा अर्जुनले कर्णलाई मार्छन्। त्यसपछि शल्य सेनापति बन्छन्, तर युधिष्ठिरले उसलाई मार्छन्।
अठारौं दिन:
यस दिन, भीमले दुर्योधनका बाँकी सबै भाइहरूलाई मार्छन्। सहदेवले शकुनिको हत्या गर्छन्। हार स्वीकार गर्दै, दुर्योधन पोखरीमा लुक्छन्, तर पाण्डवहरूले चुनौती दिँदा, उनी भीमसँग गदाको द्वन्द्वमा संलग्न हुन्छन्। त्यसपछि भीमले छलपूर्वक दुर्योधनको तिघ्रामा प्रहार गर्छन् र उसलाई मार्छन्। यसरी, पाण्डवहरू विजयी हुन्छन्।
Mahabharata War: Day-by-Day Account (English Translation)
The Mahabharata war began on the 14th day of the bright fortnight of the month of Mangsir (Margashirsha) and continued for 18 consecutive days. What happened on each of the 18 days of the war is given below:
Day One
On the first day of the war, the Pandava side suffered heavy losses. Shalya and Bhishma killed King Virata’s sons, Uttara and Shveta. Bhishma killed many Pandava soldiers. This day was encouraging for the Kauravas and discouraging for the Pandavas.
Day Two
On the second day, the Pandavas suffered comparatively fewer losses. Dronacharya defeated Dhrishtadyumna several times. Bhishma injured Arjuna and Lord Krishna many times. Bhishma killed thousands of warriors from Kalinga and the Nishadas. Arjuna succeeded in restraining Bhishma.
Day Three
On the third day, Bhishma, together with Ghatotkacha, drove Duryodhana’s army away from the battlefield. After this, Bhishma caused terrible destruction. Lord Krishna urged Arjuna to kill Bhishma, but Arjuna failed to fight with full enthusiasm. Enraged, Krishna himself rushed to kill Bhishma. Arjuna then assured Krishna that he would fight with full determination.
Day Four
On this day, the Kauravas could not stop Arjuna. Bhishma wreaked havoc in the Kaurava army. Duryodhana sent his elephant division to kill Bhishma, but Bhishma, along with Ghatotkacha, destroyed them all. Arjuna and Bhishma fought a fierce battle.
Day Five
On the fifth day, Bhishma spread terror in the Pandava army. Arjuna and Bhima fought to stop him. Satyaki restrained Dronacharya. Bhishma forced Satyaki to retreat.
Day Six
On this day also, a fierce battle took place between both sides. Duryodhana remained angry, but Bhishma continued to reassure him and destroyed the Panchala army.
Day Seven
On the seventh day, Arjuna dominated the Kaurava army. Dhrishtadyumna defeated Duryodhana in battle, and Arjuna’s son Iravan defeated Vind and Anuvind. By the end of the day, Bhishma once again dominated the Pandava army.
Day Eight
On the eighth day, Bhishma continued to dominate the Pandava army. Bhishma killed eight sons of Dhritarashtra, and the demon Alambusha killed Arjuna’s son Iravan. Ghatotkacha tormented Duryodhana using his magical powers. On Bhishma’s command, King Bhagadatta pushed back Bhima, Yudhishthira, and other Pandava warriors. By the end of the day, Bhishma had killed nine sons of Dhritarashtra.
Day Nine
On the ninth day, Duryodhana requested Bhishma to bring Karna into the battle. Bhishma assured him that he would either force Krishna to take up weapons or kill one of the Pandavas. To stop Bhishma, Krishna broke his vow and lifted a weapon. On this day, Bhishma destroyed most of the Pandava army.
Day Ten
On this day, following Krishna’s advice, the Pandavas sought a way to defeat Bhishma. Following Bhishma’s own counsel, Arjuna placed Shikhandi in front and showered Bhishma with arrows. Arjuna’s arrows laid Bhishma down on a bed of arrows.
Day Eleven
On the eleventh day, Karna entered the war. At Karna’s request, Dronacharya was appointed as the commander-in-chief. Duryodhana and Shakuni told Drona that if Yudhishthira could be captured, the war would end. Arjuna prevented this plan from succeeding. Karna inflicted heavy losses on the Pandava army.
Day Twelve
To capture Yudhishthira, Shakuni and Duryodhana successfully drew Arjuna away from him. However, Arjuna returned in time and saved Yudhishthira from being captured.
Day Thirteen
On this day, Duryodhana sent King Bhagadatta to fight Arjuna. Bhagadatta defeated Bhima and fought with Arjuna. Lord Krishna absorbed Bhagadatta’s Vaishnavastra himself and protected Arjuna. Arjuna broke the armor protecting Bhagadatta’s eyes, blinding him, and then killed him.
On the same day, Drona formed the Chakravyuha to capture Yudhishthira. Only Abhimanyu knew how to enter it, but not how to exit. Yudhishthira sent Bhima and others to accompany Abhimanyu, but Jayadratha stopped them at the entrance. Abhimanyu entered alone, fought bravely against all the Kauravas, and was unjustly killed.
Seeing the unfair death of his son Abhimanyu, Arjuna vowed to kill Jayadratha the next day. If he failed, he vowed to end his life by entering fire.
Day Fourteen
After hearing about Arjuna’s vow, the Kauravas planned to protect Jayadratha. Drona hid him behind the army. However, due to Lord Krishna’s illusion of sunset, Jayadratha revealed himself and was killed by Arjuna. On this day, Drona killed Drupada and Virata.
Day Fifteen
On this day, the Pandavas deceived Dronacharya into believing that Ashwatthama was dead. Grief-stricken, Drona entered deep meditation. In that state, Dhrishtadyumna beheaded and killed him.
Day Sixteen
On this day, Karna was appointed commander-in-chief of the Kaurava army. He caused massive destruction in the Pandava army. Karna defeated Nakula and Sahadeva but did not kill them due to a promise he had made to Kunti. Bhima killed Dushasana and drank blood from his chest.
Day Seventeen
On the seventeenth day, Karna defeated Bhima and Yudhishthira but spared their lives because of his promise to Kunti. During the battle, Karna’s chariot wheel got stuck in the ground. As Karna got down to free it, Arjuna, on Lord Krishna’s command, killed Karna. After that, Shalya became the commander-in-chief but was killed by Yudhishthira.
Day Eighteen
On the final day, Bhima killed all the remaining brothers of Duryodhana. Sahadeva killed Shakuni. Accepting defeat, Duryodhana hid in a pond, but when challenged by the Pandavas, he fought Bhima in a mace duel. Bhima struck Duryodhana on the thigh using deceit and killed him. Thus, the Pandavas emerged victorious.
***
